La afero Mona Liza

de Vikipedio

Ŝi estas ĉeffiguro en unu el la plej atentokaptaj artaventuroj de ĉiuj tempoj. De pli ol kvincent jaroj ili provas deĉifri la kazon Mona Liza – ĉiam kun pliaj novaj spirrabaj ekkonoj.

Ĉu Mona Liza vere estas Mona Liza?

Jen Bad Auensee, Aŭstrio en aprilo de la jaro 1945. Ŝtelire sensone proksimiĝas elitosoldatoj de la britlanda aerarmea trupo SAS. Ili superfortas la sendivenajn SS-gardistojn. Post sekundoj ili venkis. La eniro al la mineja galerio estas libera - kaj per tio la aliro al nekredebla trezoro: proksimume 10 500 artverkoj, de la naziuloj kunrabitaj en tuta Eŭropo. La inventarlistoj daŭre estas britlanda ŝtatsekreto - dum kvindek jaroj. Poste la "top secret"- asigno estas nuligita. Kaj unu posteno sur la listo elektrizas la artmondon: " 1 pentraĵo itala, Da Vinci. Titolo: Mona Liza". Tio propre estas neebla. Ĉar la Luvro-respondeculoj ĵuras, ke Mona Liza neniam falis en la manojn de naziulaj trezorĉasistoj. "Mona Liza", la portreto de la ridetanta Liza del Gioondo, la majstroverko de Leonardo da Vinci, transvivis la kaoson de la Dua Mondmilito en sekreta loko, kaŝita de batalantoj de la franca rezisto.

"La bildo, antaŭ kiu vi staras, estas kopio", diras la arthistoriisto Jakvo Benoit. Li staras en la pariza Luvro en la ŝtathalo kaj mansignas al "Mona Liza" La eldiro de Benoit estas kvazaŭ sakrilegio. „Mona Liza“ estas la plej fama bildo de la mondo, por Francio arttrezoro de nacia signifo. Se la prezentata pentraĵo estus falsa, tio estus la sama kiel katastrofo. "Apenaŭ iu muzeo en la mondo tiel ofte tenas siajn verkojn for de sendependaj ekspertoj kiel la muzekomplekso Luvro. Pro timo, ke oni povus demaskigi ilin kiel falsaĵojn", diras Benoit. Efektive en la lastaj pasintaj jaroj vicope estis forigita el la verkolistoj de famaj pentristoj. Precipe "aŭtentikaj" Rembrandtbildoj Rembrandt montriĝis plurfoje kiel bildoj de aliaj pentristoj. Sed ĉu Da Vinci? . Fakto estas, ke li efektive pentris la faman portreton - tio el samepokaj raportoj sendube estis konstatita. Sed, ĉu estas la pentraĵo, kiun ni vidas en Luvro ankoraŭ estas la originalo? Jam la aventura historio de la posedantoŝanĝoj vekas la suspekton, ke interŝanĝo eble estas okazinta. "Dum pli ol kvincent jaroj la bildo Mona Liza pentris en sennombraj kadroj je centoj da vandoj, interalie ankaŭ en la dormoĉambro de Napoleono.Oni vendis, rabis kaj ŝtelis ĝin kaj eĉ atakis per acido. Ĉion ĉi la originalo laŭdire estas travivinta sen damaĝo, ĉu? Tion mi pridubas!" diras Benoit.

Precipan atenton donas arthistoriistoj al la jaro 1945. En nokto-kaj nebulo agado la artverkoj de Luvro estas ĵetitaj sur la ŝarĝejojn de kamionoj kaj veturigataj en la suda direkto. For de la proksimiĝantaj germanaj trupoj. Kiam Hitler posedigas la ampleksan Luvron, la plej grava arttemplo de Eŭropo estas malplenigita. Minimume kvarfoje Mona Liza estas transportita en diversajn kaŝejojn. Ĉiam de aliaj libervolaj patriotoj – sen gravaj sekurigoj. En tiu tempo de kaoso estus povinta okazi kio ajn al la pentraĵo. Sed jam en oktobro de 1947 la remalfermita Luvro reprezentas sian plej faman verkon – tiel kvazaŭ ĝi neniam forestis...

Kaj la bildo el la mineja galerio en Aŭstrio, ĉu? Jen kopio el la deksesa jarcento, supozas Luvro-respondeculo post longa silento. Embarasige la galeriopentraĵo estas netrovebla, verŝajne ŝtelita ĉe la evakuado de la artverkoj.

Fakto estas, ke Mona Liza esta unu el la plej multe kopiataj pentraĵoj de la mondo. En 1804 eĉ la franca registaro mem lasis kopii ĝin, verŝajne ne nur unufoje. La direkcio de Luvro gardas „Mona Liza“ de jardekoj kiel ĵaluza amato. La bildo mem pendas post sekurecvitro. Neniu eksperto de la mondo povus ekkoni falsaĵon kun certeco je tiu distanco. Restas nur supozoj kaj spekuladoj.

De 35 jaroj la plej sekretoplena rideto de la mondo estas ne plu pruntebla. Oni ne rajtas forlasi la terenon de la muzeo Luvro kun ĝi. En la jaro 1963 la ridetanta „Gioconda“ ankoraŭfoje vojaĝis. La ĉarmo de alia bela ino tion efikis – Jackie Kennedy ensorĉis la tiaman francan kulturministron André Malraux. Li sendis al ŝi propravole la Monan Lizan kiel pruntedonon por ŝiaj privataj ĉambroj en la Blankan Domon en Vaŝingtono. La Luvro-kuratoroj estis ŝokitaj. Leviĝas nur la demando, ĉu ili zorgis sin pri la originalo au ĉu ili timis, ke da Vinci-eksperto en Usono pli detale esplorus la bildon kvazaŭ per lupeoj...

tradukis Donjo, Frank & Cezar de la klubo Karapaco